Po obu stronach frotnu - historia żołnierza Wiktora Szołtyska

 

 WIKTOR SZOŁTYSEK

1925-1971

 

Śląska rodzina 

Rodzice Wiktora Szołtyska: Johanna Stawowy i Wincenty Szołtysek

Dzieci: Wiktor, Erwin, Staniek, Marta i Jerzyk

Kiedy rodzice Wiktora Szołtyska przyszli na świat Polska na mapie Europy nie istniała już ona ponad 110 lat. Górny Śląsk podlegał wtedy administracji Cesarstwa Niemieckiego. Kiedy rozpoczęła się I wojna światowa w 1914r. w armii carskiej służyło około 200 tys. młodych Ślązaków (śmierć poniosło ok. 30 tys żołnierzy). Po wojnie i powstaniach śląskich Gostyń i Wyry znalazły się w  granicach II Rzeczpospolitej. 

Wincenty Szołtysek przyszedł na świat w 1903 w Zgoniu. W wieku 14 lat został górnikiem. Kiedy ukończył 18 lat rozpoczął służbę wojskową w polskim wojsku. Brał udział w obronie granicy wschodniej Polski podczas wojny z bolszewikami.

Katarzyna Stawowy urodziła się w 1903r. w Wyrach. W szóstej klasie została relegowana ze szkoły za mówienie po polsku na przerwie. 

Ślub Katarzyna i Wincenta odbył się w 1925r. Młoda para zamieszkała w domu Stawowych w Wyrach. W listopadzie 1925r. urodził się Wiktor Szołtysek. Później na świat przyszły młodsze dzieci:  Erwin, Staniek, Marta i Jerzyk. Wincent Szołtysek wybudował dom "na Górce" w Gostyni.

Gdy wybuchła II wojna światowa Wiktor Szołtysek miał 13 lat, był uczniem szkoły powszechnej i należał do drużyny harcerskiej.  

 

 Przed domem na Górce 

 

II wojna światowa 1939-1945

1-3 września 1939 Bitwa Wyrska - bój o Gostyń

Rodzina Szołtysków ukrywała się w piwnicy domu "na Górce". Brat ojca Wilhelm został zastrzelony przez żołnierza niemieckiego, kiedy chciał ostrzec krewnych o początku wojny. Rodzina Szołtysków została wypędzona z domu, powracają po bitwie granicznej 3 września. 

1940 wyjazd Wiktora do Breslau (Wrocław) na pierwsze przymusowe roboty.

1941-1943 Wiktor przebywał w Gostyni z rodziną. W tym czasie pracował również w Zakładach Chemicznych w Hyderbach (Kędzierzyn) i Blechhammer  (Blachowania). 

1943 Wiktor Szołtysek otrzymał powołanie do Wermachtu

 

Wyjazd na wojnę

26 sierpnia 1943r. Wiktor Szołtysek wstawił się do służby w Wermachcie w Katowicach. Został skierowany do Niemiec: Katowice- Drezno - Frankfurt. Następnie do Francji: Frankfurt - Paryż- Tuluza - Marsylia - Antibes. Z południa Francji Wiktor został wysłany do Włoch: Antibes - Biot -Genua - Nicea- Mediolan- Florencja -Rzym. 

 

We Włoszech 18-letni Wiktor brał udział w obronie linii Gustawa w 1944r. Na pewien czas trafił do szpitala w Bracciano. Następnie pierwszy raz brał udział w walkach pod Monte Cassino - 18 maja 1944r. II Korpus Polski pod dowództwem gen. Władysława Andersa zdobył wzgórze.   W walkach pod Monte Cassino zginęło 924 Polaków, a 3000 zostało rannych. Oznaczało to utratę ponad 30% atakujących sił. Podobnie ciężkie straty ponieśli nacierający w dolinie Brytyjczycy i Hindusi, co pokazuje skuteczność niemieckiego oporu. Faktem jest, że Niemcy pod Monte Cassino nie zostali rozbici - przeciwnie, zdołali wycofać się i stawić skuteczny opór w północnej części kraju na Linii Gotów. Rzym opanowano 4 czerwca 1944r. Niemcy musieli się wycofywać i przegrupować. Wiktor został wysłany na urlop.

 

Od tego czasu rozpoczął pisać pamiętnik... Wiktor Szołtysek zamiast wrócić z urlopu do jednostki, ukrywał się we Włoszech, czekając na aliantów. 

Wiktor przyłączył się do II Korpusu Polskich Sił Zbrojnych gen. Andersa, który w latach 1944-1945 walczył podczas wyzwalania Włoch od Monte Cassino do Bolonii. Po zakończeniu działań wojennych Wiktor zapisał się do Szkoły Karpackiej utworzonej przy 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Na około 220 tys. żołnierzy walczących w Polskich Siłach Zbrojnych blisko 90 tys. to uciekinierzy z Wermachtu, w większości Ślązacy. 

Dziennik żołnierza 1944-1947

 

Cisterna  22.05.1944

Pierwszy wpis po bitwie pod Monte Cassino, tuż przed wyjazdem na urlop do domu rodzinnego. 

Gostyń 27.05.1944 - 18.06.1944 urlop

Wiedeń - Verona- Bolonia - Florencja - Castelflorentino 19-26.06.1944

Olivieto 26.06 - 25.08.1944

Wiktor zrzucił mundur żołnierza niemieckiego i postanowił ukrywać się u włoskiej rodziny do przybicia aliantów. Do miasteczka zbliżali się Anglicy, prowadząc ostrzał artyleryjski.

 

 

Rodzina z Olivieto, która dała schronienie Wiktorowi 

 

Wiktor Szołtysek w polskim mundurze

 

3 Dywizja Strzelców Karpackich

 

Neapol 28.08 - 03.09.1944

Wiktor Szołtysek został powołany do polskiej armii.   W polskim obozie znajdowało się tysiące Ślązaków. 

San Basilio 11.09 - 06.10.1944

Wiktor Szołtysek został zmobilizowany w Bazie II Korpusu Sił Zbrojnych, otrzymał przydział do wojskowych kierowców. 

Matera 07.10 - 16.12.1944

W Szkole Karpackiej Wiktor Szołtysek brał udział w kursach czeladniczych, szkoleniach wojskowych, egzaminach z wiedzy ogólne, patrolach i naprawy dział.  

 

Predappio - przed bitwą o Bolonię  20.12.1944 - 20.03.1945

Wiktor Szołtysek pracuje w warsztatach wojskowych nad produkcją karabinów maszynowych. Podczas pobytu w bazie wojskowej do polskich żołnierzy dotarła informacja o uznaniu przez aliantów komunistycznego rządu lubelskiego. 

Bitwa o Bolonię 

Sarna 21.03 - 02.04.1945

Wiktor Szołtysek służył w 4 oddziale 10 Pułku Artylerii Ciężkiej  3 Dywizja Strzelców Karpackich. W obozie wojskowym Wiktor Szołtysek brał udział w rozgrywkach drużyn siatkarskich. Następnie Wiktor Szołtysek brał udział w  przerzucie artylerii pod Sant'Andrea. 

Sant'Andrea 09 - 11.04.1945

Oddział Wiktora Szołtyska brał udział w walkach w okolicach Bolonii. Żołnierze prowadzili nieustanny ostrzał artyleryjski. Niemcy zmuszeni zostali do wycofania się, a oddział Wiktora Szołtyska otrzymał rozkazy przegrupowania sił. 

Emilia 24.04 - 11-05.1945

Wojska polskie zdobyły Bolonię. Kampania włoska dobiegł końca. Oddział Wiktora Szołtyska ma zmienić miejsce posterunku. Wiktor Szołtysek został skierowany na kurs podoficerski. 

Imola 12.06 - 02.07.1945

Wiktor Szołtysek brał udział w Defiladzie wojskowej 3 Dywizji Strzelców Karpackich w dniu 29 czerwca podczas której obecny był gen. Anders i amerykańskiego gen. Marka Clarka. 

Kurs Gimnazjalny w Sarnano 24.07.1945 - 06.08.1946

Wiktor Szołtysek brał udział w ćwiczeniach harcerskich i dalszych lekcjach w ramach Dywizyjnego Kursu Gimnazjalnego.   Podczas pobytu w szkole w Sarnano Wiktor Szołtysek brał udział w rajdach górskich oraz wycieczce do Rzymu. 6 lipca 1946 Wiktor otrzymał pierwszą wiadomość od rodziny po dwóch latach od urlopu w  1944r.

Wielka Brytania 18.08.1946 - 22.05.1947

Wiktor Szołtysek wraz ze swoim oddziałem przepłyną Atlantyk na statku brytyjskim RMS Straighthaird do portu w Southampton. W Bodney Wiktor Szołtysek brał udział w spisie polskich żołnierzy w rejestrze Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. W Anglii ukończył IV klasę gimnazjum. Przez cały pobyt w Wielkiej Brytanii uczęszczał do szkoły i pracował dorywczo.   W marcu 1947r. Wiktor Szołtysek podjął decyzję o powrocie do Polski. 

Powrót do domu 

W lipcu 1947r. Wiktor Szołtysek powrócił do Polski. 

 

Źródło: Wiktor Szołtysek. Po obu stronach frontu. Dziennik śląskiego żołnierza 1943-1947. Opracowanie Jan Szołtysek, Mikołów 2019.